اعمال شب و روز عاشورا؛ نمازها و دعاهای مستحبی این ایام
اعمال شب عاشورا
شب عاشورا فرصتی برای عبادت و آمادگی معنوی قبل از روز بزرگ عاشورا است. توصیه شده مؤمنان این شب را با احیاء (شبزندهداری) و عبادت بگذرانند. بر اساس روایات شیعه، احیای شب عاشورا معادل عبادت همه فرشتگان است و ثواب انجام یک عمل شایسته در این شب همچون هفتاد سال عبادت میباشد. برخی اعمال مهم شب عاشورا عبارتاند از:
- نماز مستحب: میتوان نمازهای ویژهای به نیت شب عاشورا خواند. از جمله در روایات شیعه آمده هر کس چهار رکعت نماز شب عاشورا بخواند (هر رکعت پس از سوره حمد، ۱۰ بار آیتالکرسی، ۱۰ مرتبه سوره توحید، ۱۰ مرتبه سوره فلق و ۱۰ مرتبه سوره ناس) و پس از سلام ۱۰۰ مرتبه سوره توحید را قرائت کند، خداوند برای او صد میلیون شهر نور در بهشت بنا میکند. همچنین نماز صد رکعت در شب عاشورا روایت شده است که پس از هفتاد بار گفتن ذکر «سبحانالله…» پاداش عظیمی خواهد داشت. این نمازها سنگین ولی پرثوابند و به قصد قربت خوانده میشوند.
- تلاوت قرآن و دعا: بخشی از شب را به تلاوت قرآن و دعا و مناجات با خدا اختصاص دهید. تلاوت آیاتی مانند آیتالکرسی و سورههای معوذتین در نمازها وارد شده و دعاهای مأثور شب عاشورا نیز سفارش شده است. یک دعای مشهور شب عاشورا این است: «اللهم انی اسئلک یا الله یا رحمان…» که در کتاب «الریاض» ذکر شده است.
- زیارت امام حسین (ع): اگر امکان دارد، شب عاشورا در حرم امام حسین (ع) حاضر شوید و زیارت عاشورا یا زیارت «وارث» را بخوانید. امام صادق (ع) فرمودهاند هر کس در شب عاشورا نزد قبر امام حسین (ع) بیتوته کند، روز قیامت همچون شهید در کنار آن حضرت محشور میشود. حتی اگر به کربلا نرسیدید، میتوانید از راه دور زیارت عاشورا بخوانید.
- اذکار و صلوات: ذکر صلوات و ذکرالله را فراموش نکنید و مداومت بر صلوات فرستادن بر پیامبر (ص) و اهلبیت را داشته باشید. همچنین سفارش شده پس از هر نماز شب عاشورا صد مرتبه صلوات بفرستید و تا میتوانید بر دشمنان آلطاغوت لعن کنید.
- گریه و یاد مصائب: یاد مصائب اهلبیت (ع) را در دل و ذهن نگه دارید. اگر توانستید مجالس عزاداری شب عاشورا برگزار یا در آن شرکت کنید تا با یادآوری مظلومیت امام حسین (ع) به خود و دیگران روحیه راستین عاشورایی بدهید.
اعمال روز عاشورا
روز عاشورا روز خون و حزن است و بهترین اعمال در این روز سوگواری و عزاداری برای امام حسین (ع) میباشد. گفتهاند پیروی از امام حسین (ع) در روز عاشورا با انجام اعمال سفارششده و ابراز ارادت است. اعمال مهم روز عاشورا عبارتاند از:
- عزاداری و سوگواری: حضور در مراسم عزاداری، قرائت روضه و گریه بر مصائب امام حسین (ع) از مهمترین وظایف است. پیامبر اکرم (ص) فرمودهاند کسی که در ماتم حسین (ع) گریه کند و اشک بریزد، گناهانش بخشیده میشود. هر فضیلتی که ذکر شده، یک «روز عاشورا» بوده و همه چیز حسینی شده است («کل یوم عاشورا، کل ارض کربلا»). بنابراین از روزه گرفتن عید بودن این روز (طبق روایات شیعه) خودداری کنید و با دست شستن از شادمانی و تجارت، خود را وقف عزاداری کنید.
- زیارت امام حسین (ع): اگر امکان دارد در روز عاشورا به کربلا مشرف شوید و حتماً در آنجا زیارت امام حسین (ع) را بهجا آورید. امام صادق (ع) فرمودهاند: «کسی که حسین را در روز عاشورا زیارت کند، بهشت بر او واجب میشود». حتی اگر دور هستید، زیارت زیارت عاشورا را از راه دور بخوانید. ایشان فرمودهاند خواندن زیارت عاشورا به صورت دور یا نزدیک، ضمانت اجابت حوائج مادی و معنوی است.
- قرائت دعاها: دعای «عَشرات» (دفع بلا، مثل دعای عشرات!) و دعای مخصوص روز عاشورا را بخوانید. خواندن این دعاها ثواب بسیار دارد؛ امام علی (ع) فرمودهاند دعای عشرات هر حاجتی روا میکند. همچنین قرائت زیارت وارث (یکی از زیارات امام حسین) در این روز سفارش شده است.
- صدقه و کمک: به یاد حضرت عباس (ع)، به عزاداران آب یا غذا دهید و به نیازمندان کمک کنید. مستحب است روز عاشورا همچون علمدار کربلا، مردم تشنه را سیراب کنید. این کار نمادی از عطوفت حسینی و اخلاص است و ثواب زیادی دارد.
- ذکر «لعن قاتلان حسین»: بر قاتلان امام حسین (ع) لعنت بفرستید. نقل شده است که مستحب است هزار بار ذکر «اللهم العن قتله الحسین» گفته شود تا بیزاری از یزیدیان نشان داده شود.
- خواندن توحید: پیامبر اکرم (ص) به برخی خواندن هزار مرتبه سوره توحید در روز عاشورا را سفارش کردهاند. امام صادق (ع) فرمودهاند: «خدا به کسی که در روز عاشورا هزار مرتبه سوره توحید را بخواند، رحمت خود را نثار میکند و او را از عذاب الهی در امان میدارد». این کار را میتوانید در اوقات بیکاری تکرار کنید.
- خودداری از امور دنیوی: در روز عاشورا، از خوردن و آشامیدن (بدون قصد روزه) و کسب منفعت دنیوی خودداری کنید. علمای شیعه تأکید کردهاند که این روز باید فقط به سوگواری سپری شود. جمع کردن ذخیره آذوقه برای سال جدید نیز نهی شده؛ با دل سپردن به مصیبت امام حسین، خود را از مسائل مادی دور نگه دارید.
- نماز جماعت: پس از عزاداری اول وقت نماز ظهر را به جماعت بخوانید تا پیوند خود را با امام حسین (ع) محکمتر کنید (سیره پیامبر و ائمه بر نماز خواندن در این روز تأکید دارند).
فضیلتها
فضیلتهای شب و روز عاشورا در روایات بسیار بزرگ شمرده شده است:
- احیای شب عاشورا: رسول خدا (ص) فرمودهاند: «هر کس شب عاشورا را احیا کند، گویی تمام عبادت همه فرشتگان را انجام داده و پاداش کسی که در آن شب عمل نیک کند، معادل هفتاد سال عبادت است». این حدیث از کتاب «دستور المذکرین» نقل شده و نشاندهنده اهمیت بیدارماندن برای نماز و دعا در این شب است.
- گریه و عزاداری: طبق برخی روایات، هر کس در روز عاشورا اشک بر امام حسین (ع) بریزد و اظهار اندوه کند، گناهانش آمرزیده میشود. همچنین امام صادق (ع) فرمودهاند زیارت امام حسین در عاشورا پاداش حج و عمره را دارد و حتی مستحب است همگان روز عاشورا را «کربلا» بدانند.
- زیارت عاشورا: خواندن زیارت عاشورا ثوابی عظیم دارد. امام صادق (ع) فرمودهاند: خواندن زیارت عاشورا دور یا نزدیک، ضامن اجابت حوائج است و حتی پاداش خواندن آن هزار هزار حسنه است که گناهان انسان را میزداید و منزلتش را به اندازه شهدای کربلا بالا میبرد.
به طور کلی، اعمال شب و روز عاشورا یادآور مبارزه با ظلم و پاسداری از ارزشهای اسلامی است؛ هر کس با اخلاص در این ایام عبادت و عزاداری کند، روحیه حسینوار او تقویت میشود.